Design Fiction

Je kent ze wel: strategische plannen die stof verzamelen in een bureaulade of PowerPoint-decks vol scenario’s waar niemand zich écht iets bij kan voorstellen. Bij Pàu geloven we dat het anders kan. Met Design Fiction maken we mogelijke toekomstscenario’s tastbaar, zodat organisaties heldere en betere beslissingen kunnen nemen. Onze research & strategy lead Jan Derboven legt uit waarom en hoe we dit doen.

Wat is Design Fiction eigenlijk?

Kort gezegd gaat Design Fiction over het tastbaar maken van mogelijke toekomstscenario’s. Dit kan door prototypes, visuele concepten of verhalen te creëren die de gevolgen van strategische keuzes voelbaar en bespreekbaar maken. Storytelling is daarin een cruciale factor: een tastbaar, begrijpelijk beeld van hoe de toekomst er zou kunnen uitzien is veel krachtiger dan traditionele, abstracte slidedecks en rapporten. Juist het visueel en concreet maken van toekomstscenario’s helpt organisaties om écht inzicht te krijgen in de gevolgen van hun keuzes.

Tastbaarheid als strategisch instrument

Waarom zou je de toekomst tastbaar maken, en niet alleen analyseren? Omdat analyses vaak abstract blijven, waardoor gesprekken oppervlakkig blijven. Tastbare en zichtbare ideeën zorgen ervoor dat iedereen — heel letterlijk — hetzelfde voor ogen heeft, wat leidt tot betere, diepere discussies en besluitvorming. Wanneer toekomstscenario’s tastbaar en visueel worden, kunnen mensen direct zien en voelen wat bepaalde keuzes betekenen.

Design Fiction als aanpak

Een succesvol Design Fiction traject bestaat uit een aantal onderdelen waarin onderzoek en creativiteit kunnen samenkomen. Onderzoek is een belangrijk ingrediënt: hoe kijkt men vandaag naar toekomstige ontwikkelingen? Welke trends en externe ontwikkelingen zijn relevant? Dat onderzoek vormt de basis om creatief op verder te werken: welke verschillende mogelijkheden worden geïmpliceerd? Wat is de mogelijke impact, of de mogelijke implicaties van die verschillende mogelijkheden? Hoe zou een toekomstig product in de realiteit kunnen werken? Deze vragen leiden tot nieuwe ideeën en hypothetische ​‘wat als’-scenario’s die vervolgens verkend kunnen worden, en concreet uitgewerkt in tastbare vormen.

Cone of Possibilities: hoe breed durf je te denken?

Eennuttig hulpmiddel om na te denken over toekomstscenario’s is de ​‘cone of possibilities’. Die biedt een zinvolle kapstok verder te gaan de meest waarschijnlijke toekomstscenario’s, maar ook alternatieven buiten die status quo te verkennen. Welke mogelijke toekomst is haalbaar, wenselijk, heeft de voorkeur? Het doel is om organisaties te laten uitzoomen en mogelijkheden te tonen die ze misschien nog niet hadden overwogen.

Bij Pàu hebben we Design Fiction-technieken ingezet voor projecten bij onder andere VRT en Elia.

In de mediawereld maakten we voor VRT gebruik van Design Fiction-technieken om de mogelijke impact van het gebruik van synthetische stemmen duidelijk te maken. In plaats van meteen de technologie zelf te prototypen, onderzochten we via verschillende hypothetische scenario’s wat de impact op de luisterervaring zou zijn. Zo werden implicaties en potentiële use cases helder én communiceerbaar — zonder meteen grote technologische investeringen te doen.

Bij Elia diende Design Fiction als hulpmiddel bij een complexe digitale transformatie. Door de toekomstige digitale transformatie tastbaar te maken in een prototype, kregen stakeholders een gedeeld en concreet beeld om over te discussiëren en te verfijnen. In dit geval werd een prototype niet gebouwd om meteen te implementeren, maar als hulpmiddel om de besluitvorming rond digitalisering te vergemakkelijken.

Design Fiction binnen Pàu

Binnen Pàu zien we Design Fiction als een aanpak die digitale (product)strategie kan helpen en versnellen. Het is geen losstaande aanpak, maar een zinvolle manier om strategie en design vroeg met elkaar te verbinden. Met Design Fiction betrekken we design vroeg in het traject, wat leidt tot sterkere strategieën én betere ontwerpen.

De impact en waarde van Design Fiction

Design Fiction heeft een bijzondere kracht om organisaties die vastzitten in ​‘business as usual’ wakker te schudden. Het biedt een verfrissende, afwijkende blik. Droge PowerPoints maken plaats voortastbare en concrete toekomstscenario’s. Dat helpt mensen direct nieuwe mogelijkheden te zien.

Om het met de woorden van design fiction-goeroe Julian Bleecker te zeggen: strategie is geen plan, maar een provocatie: ​“Strategy isn’t a plan. It’s a provocation. A story about a future you’re willing to bet on. Slide decks don’t move people. Artifacts and prototypes do.”

Voor wie is Design Fiction geschikt?

Niet elke organisatie heeft baat bij Design Fiction. Deze aanpak is vooral zinvol voor organisaties die op het punt staan een significante verandering door te voeren. Het is ideaal voor bedrijven die hun manier van werken of klantbenadering radicaal willen veranderen. Voor kleine iteratieve updates is Design Fiction niet zinvol. Maar wil je goede gesprekken voeren over echte innovatie en disruptieve verandering, dan kan deze aanpak het verschil maken.

Bij Pàu geloven we in de kracht van tastbare toekomstscenario’s. Door verbeeldingskracht concreet te maken, helpen we organisaties om betere strategische keuzes te maken. Klaar om jouw toekomst écht tastbaar te maken?